Paser

Nierzadko bywa tak, że w ślad za sprawcą kradzieży sklepowej, a zwłaszcza seryjnym, odpowiedzialność ponosi również osoba, która nabywa lub pomaga zbyć towar pochodzący z kradzieży. Innymi słowy – paser.

Nieprzypadkowo rozpoczynam ten rok od tematu paserstwa. Choć pozostaje ono w cieniu samej kradzieży, w praktyce jest jednym z wielu elementów tworzących obraz tego zjawiska. Pomijanie czy bagatelizowanie roli paserstwa prowadzi do niedostrzeżenia jednego z istotnych czynników sprzyjających powtarzalności kradzieży, o czym za chwilę.

Kto może zostać paserem

Paserem może być zarówno osoba kupująca skradzione towary w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, jak i ktoś, kto pomaga w ich dalszej sprzedaży lub nawet ukryciu. Problem ten ma szczególne znaczenie dla handlu, ponieważ gdy sprawca kradzieży ma stałego lub stałych odbiorców kradzionego towaru, to znacząco wpływa na jego skalę działalności i powtarzalność.

Paserstwo a prawo

Paserstwo jest w polskim systemie prawnym tzw. czynem przepołowionym i w zasadzie przestępstwem wieloodmianowym, co oznacza, że w zależności od wartości mienia i stopnia winy (umyślne lub nieumyślne) może stanowić wykroczenie albo przestępstwo.

Znaczenie mają dwa kryteria:

• wartość mienia (granica 800 zł),
• stopień świadomości sprawcy (umyślność lub nieumyślność).

Z wykroczeniem mamy do czynienia wtedy, gdy wartość mienia nie przekracza 800 zł (art. 122 k.w.) – podział kwotowy jest analogiczny jak w przypadku kwalifikacji kradzieży jako wykroczenie lub przestępstwo.

Natomiast, jeżeli wartość mienia przekracza 800 zł, paserstwo staje się przestępstwem:
a) umyślnym (art. 291 k.k.) – gdy sprawca miał świadomość pochodzenia rzeczy z czynu zabronionego,
b) nieumyślnym (art. 292 k.k.) – gdy sprawca na podstawie okoliczności powinien i mógł przypuszczać, że rzecz pochodzi z przestępstwa.

Konsekwencje

W przypadku wykroczenia (art. 122 k.w §1), jeżeli sprawca wiedział, że mienie pochodzi z kradzieży, to grozi mu kara aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Natomiast §2 mówi: jeżeli powinien i mógł przypuszczać, że rzecz pochodzi z kradzieży, to grozi mu grzywna albo nagana.

W przypadku przestępstwa umyślnego (art. 291 k.k.) czyn ten zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W wypadku mniejszej wagi grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do 1 roku.

W przypadku przestępstwa nieumyślnego (art. 292 k.k.) konsekwencją czynu jest kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. Zaś przy znacznej wartości mienia karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

Dlaczego paserstwo ma znaczenie dla handlu?

Sprawca, który ma zapewniony zbyt towaru, działa częściej i systematyczniej. Skupia się bardziej na towarach szybko zbywalnych, łatwo przenośnych i jednostkowo drogich, ponieważ te zapewniają mu zysk. W efekcie sklepy mierzą się nie tylko z pojedynczymi incydentami, lecz z seryjnymi kradzieżami, które w ujęciu długofalowym generują dotkliwe straty, nieproporcjonalnie wyższe niż jednostkowe działania impulsywnych lub okazjonalnych sprawców.

Aby lepiej zobrazować problem seryjności.
Przeczytaj raport: Przegląd incydentów kradzieży sklepowych IV kwartał 2025 r.
Zachęcam również do przeczytania poprzednich edycji I, II i III.

Podstawa prawna

art. 122 Kodeksu wykroczeń
art. 291 Kodeksu karnego
art. 292 Kodeksu karnego